गणपती आरती — संपूर्ण मराठी आरती, श्लोक आणि मंत्र | कोरिश्ता

गणपती आरती मराठी ही मुंबईच्या पिचोरी चौकातील श्री चिंदुबीचा मंदिर अशा परिसरात घडणारी आरती — जी दर वर्षी आषाढी एकादशीच्या सकाळी सूर्यप्रकाश होण्याच्या आधी सुरू होते. गणपतीची मूर्ती उभारल्यावर सुरू होणारी ही आरती केवळ धार्मिक परंपरा नाही; ती एक अखिल भारतीय सांस्कृतिक स्मारक आहे, जी सर्व धर्मांच्या, सर्व प्रांतीक आणि सर्व जातींच्या लोकांना एकाच ठिकाणी एका आवाजात जोडते.

आरतीच्या सुरुवातीला शंखध्वनि, मंदिरात आहेरला दिवा आणि हिरणजीत मातेचे आवाज यांचा सामूहिक वातावरण निर्माण होते. आणि मग सुरू होते ती आरती — "सुखकर्ता गणपती भजन". दिशा दिशीने न राहता, सर्वांच्या मनात एकच विचार वाहतो — सकाळच्या पहिल्या किरणापासून नवीन आशेची सुरुवात व्हावी, आणि वर्षभराचे काम, ताकदी आणि अडचणी विसरून जाव्यात.

गणपती आरती मराठी — आरतीचे महत्त्व

भारतीय संस्कृतीत आरती ही केवळ धार्मिक विधी नाही, तर समाजाच्या आत्मकथेचा एक भाग आहे. दिवसाच्या सुरुवातीला घडणारी आरती माणसाच्या मनाला शुद्ध करते, दैनिक ताणतणावातून काढून एकटा करते आणि समोरच्या दिवसाच्या कामासाठी सकारात्मक मनोवल तयार करते. गणपती आरती म्हणजे शुभारंभाचा प्रतीक — नवीन आशे, नवीन ध्येय आणि नवीन सुरुवात.

गणपती आरती मराठीमध्ये सर्वात वैशिष्ट्यपूर्ण वैशिष्ट्य म्हणजे ती तीन भाषांत गात येते. "सुखकर्ता" या शब्दाचा अर्थच "सुखकर्ता" असा आहे — म्हणजे ज्याने सर्वत्र सुख देईल. पण मराठी, हिंदी आणि संस्कृत या तीन भाषांतून तीच आरती गात येणे हे या भजनाचे आकर्षण आहे. भजन गाताना प्रत्येक श्लोकाचा अर्थ विशेषतः महाराष्ट्रातील घरांमध्ये जाणारा अनुभव आहे, कारण प्रत्येक घरात आषाढीच्या सणाच्या वेळी ही आरती पिढ्यानपिढ्या पुढे दिली जाते.

गणपती आरती — संपूर्ण मराठी आरती

आरतीचा पूर्ण मंत्र

खालील आरती मराठी स्वरूपात आहे. ती संध्याकाळी मंदिरात, किंवा घरात दिवाणी बसलेल्या असलेल्या सभासदांसमोर गात असतात. प्रत्येक ओळीनंतर थांबून देवाचे स्मरण करणे हा परंपरा आहे.

श्री गणेशाय नमः

सुखकर्ता देवा, तुझ्या चरणी वंदन करतो,

गुणवत्तेचे आकर्षण, लक्ष्मीचे स्थान,

विद्येचा दीप, धर्माचा आवाज,

गणपती, गणपती, गणपती देवा.

आरती सुरू करताना "श्री गणेशाय नमः" या मंत्राचे उच्चारण केल्याने मंदिरात वातावरण विशेष प्रकारचे होते. हा उच्चारण मंत्र आहे, नमस्कार नाही — कारण श्री गणेश यांना नमस्कार हा शब्द "नमः" असूनही शुद्ध आहे, तसेच सभेला सादर करण्याचा आदर व्यक्त करणारा शब्द आहे.

सवरती — सवरतीचे सवरती

आरतीनंतर सवरती येते. ही सवरती म्हणजे आरतीच्या नुसाराने ठराविक लयात घडणारी छोटी गाणं. सवरती करताना दोन्ही हातांची ताली वाजवून, देवाच्या नामाचा उच्चारण करत शरीराची हलकी हलकी वाळी करणे या सणाचा सर्वात सोपा, आनंदाचा भाग आहे. लहान मुलं ते आधीच शिकतात, आणि मग त्यांना आपल्या आजी, आजोबांसोबत ते जोडीपासून शिकवतात — हीच पिढ्यानपिढ्या चालणारी परंपरा आहे.

गणपती आरतीत वापरलेले प्रमुख मंत्र

• श्री गणेशाय नमः — आरतीची सुरुवात, गणपतीचे प्रत्यक्ष आह्वान.
• सुखकर्ता गणपती भजन — मुख्य आरती गाणं, मराठी, हिंदी आणि संस्कृत अशा तीन भाषांत.
• गणपती बाप्पा मोरया — आरतीच्या शेवटी गात असलेले जोड आरती, "गणपती बाप्पा मोरया, मंगलमूर्तीची किरणा" अशा ओळींवर.
• जय देव जय देव — वैभव जयंतीनिमित्त होणाऱ्या गाण्यात वापरले जाणारे गौरव गाणं.

आषाढी एकादशी — आरतीच्या दिवशीचे महत्त्व

आषाढी एकादशी हा चंद्र असा पाडला जाणारा दिवस आहे — याच दिवशी गणपतीची स्थापना केली जाते. दिवसाचा क्रम असा असतो:

• सकाळी: चंद्रोदयानंतर गणपती मंदिरात मुर्तीची स्थापना, सिंदूर, फुले आणि केसरी साजे.
• प्रात्यागिक: दुग्धाभिषेक — गंभीर सोहळ्याने गंधाची वाळून लावणे.
• मंत्रजू भोजन: मंदिरात मुर्तीसाठी तांदूळ, कडू, शेजी असलेला भोजन ठेवणे.
• संध्याकाळी: सवरती आणि आरती — हा सणाचा सर्वात मोठा भाग.
• अकरा दिवस: गणपती मंदिरात सज्ज स्थापना, भजन, लकीट स्पर्धा आणि विशेष पूजन.
• विसर्जन: अकरा दिवसांनी गणपती मंदिरात विसर्जन करण्यात येते.

आषाढी एकादशीला चंद्रोदय हा विशेष महत्त्वाचा असतो. गणपतीची स्थापना चंद्रोदयानंतरच केली जाते — ही परंपरा अनेक शतकांपासून चालत आहे. अनेक मंदिरांमध्ये चंद्रोदयानंतरच पहिली आरती केली जाते, आणि आरतीसाठी विशेष दीप व्यारपले जातात, मंदिर सोनेरी दिव्यांनी सजवले जाते.

गणपती आरती करण्याची पद्धत

आरतीसाठी लागणारी वस्तू

• आरतीचे तबले: दोन्ही हातांत घेतलेली पित्तीची वा पंचामूळातील दोन आरती वा शेंप्या.
• शुद्ध पाणी: देवाला अर्घ्य देण्यासाठी.
• दीप: मंदिरात आणि घरात दीप लावण्यासाठी.
• फुले आणि केसरी: मंदिरात आणि घरात दुर्गा सजवण्यासाठी.
• अगरबत्ती: देवासमोर ठेवण्यासाठी.
• गंध, पाणी, तांदूळ: अभिषेकासाठी.

आरतीची विधानुक्रम

1. प्रथम सभासद शंखध्वनी करतात, आणि आरतीला सुरुवात होते.
2. आरतीचे तबले दोन्ही हातांत घेतले जातात — तबले हाताच्या तळावर ठेवून हात वर करणे हा मुख्य भाग आहे.
3. आरती सुरू करण्यापूर्वी "श्री गणेशाय नमः" मंत्राचा उच्चारण करतात.
4. प्रत्येक ओळ ओळीनंतर मंदिरात "हर हर महादेव" अशा प्रतिसादाचा उच्चारण करतात.
5. आरतीच्या शेवटी "गणपती बाप्पा मोरया" हे जोड आरती गातात.
6. शेवटी देवाचे चरणी अर्घ्य देतात, आणि प्रसाद मिळवतात.

घरात गणपती आरती करणे

मंदिरात न जाता घरातही गणपती आरती करण्याची परंपरा आहे. आषाढीच्या सणाच्या वेळी अनेक कुटुंबे घरातच गणपतीची स्थापना करून आरती करतात. घरात आरती करण्यासाठी साधी पद्धत अशी आहे:

• उजवीकडे मुखवटा (प्रवेशद्वाराजवळ) आणि उजवीकडच्या भिंतीवर किंवा दिव्यावर पाना, फुले आणि केसरीने गणपतीची स्थापना करावी.
• चंदनाचे लेप, कुंकुम, फुले, चॉकडी आणि अन्नाचा नैवेद्य ठेवावा.
• दिवा लावून आरती सुरू करावी.
• आरतीनंतर प्रसाद (उखळा, पुरण, साखर किंवा लड्डू) वाटप करावा.

घरात आरती करताना कुटुंबातील सर्वांचा सहभाग असावा — लहान मुले आरतीत हात वाजवतात, वृद्ध तबले वाजवतात, आणि प्रत्येकाच्या हातात दिव्याची प्रभा दिसून यावी अशा वाटावर आरती केली जाते.

गणपती आरतीतील श्रद्धांचा महत्त्व

गणपती आरती मराठी ही केवळ शब्दांचा समूह नाही. या आरतीमध्ये प्रत्येक ओळीचा एक आध्यात्मिक अर्थ आहे. "सुखकर्ता" हा शब्द देवाचे वर्णन आहे — जो सर्वत्र सुख देणारा आहे. "विद्येचा दीप" म्हणजे अज्ञानाचा अंधकार नष्ट करणारा ज्ञान. "धर्माचा आवाज" म्हणजे सद्वर्तनाचा मार्गदर्शक.

आरती ही प्रार्थना नाही — ती सामूहिक स्मरण आहे. आरती करताना आपण देवाला काही मागत नाहीत, तर त्याचे गुण, त्याची शक्ती आणि त्याची कृपा यांचे स्मरण करतो. म्हणूनच आरती ही मन शांत करणारी साधना आहे, आणि ती केवळ धार्मिक नियम नाही तर जीवनाच्या अडचणींच्या वेळी मनाला आनंद देणारी परंपरा आहे.

कोरिश्तावर गणपती आरती आणि मॅट्रिमोनी

कोरिश्ता हे विवाह शोधण्यासाठीचे व्यासपीठ आहे, आणि आषाढीचा सण हा विवाह-प्रेमी कुटुंबांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा सण. सणाच्या दरम्यान अनेक कुटुंबे लग्नाची तयारी करतात, आणि नवले धोडे सोहळ्यात सामील होतात. कोरिश्तावर मराठी प्रोफाइल तयार करताना तुम्ही तुमची जन्मतारीख, जात, राहण्याची जागा, शिक्षण आणि व्यवसाय अशा सविस्तर माहिती भरू शकता — ज्यामुळे तुमच्या आवडीच्या जोडीला तुमच्याबद्दल कमी तक्रार वाटेल.

सणाच्या दिवशी नवल्या जोडीच्या कुटुंबांना गणपतीचे आशीर्वाद घेऊन जोडी शोधण्यासाठी कोरिश्तावर नोंदणी करणे हा अनेकांसाठी शुभेची सुरुवात असतो.

गणपती आरती — सारांश

• आरतीची सुरुवात: "श्री गणेशाय नमः" मंत्राने.
• मुख्य भजन: "सुखकर्ता गणपती भजन" — मराठी, हिंदी, संस्कृत अशा तीन भाषांत.
• सवरती: लयबद्ध छोटे गाणं, हात वाजवून गाता येणारे.
• शेवटचे जोड आरती: "गणपती बाप्पा मोरया".
• विशेष दिवस: आषाढी एकादशी — चंद्रोदयानंतर मुर्ती स्थापना.
• विसर्जन: स्थापनेच्या अकरा दिवसांनी.

गणपती आरती मराठी हा शुभेचा, नवीन आशेचा आणि आनंदाचा संदेश आहे. दर वर्षी या आरतीसह नवीन आशेची, नवीन ध्येयाची आणि आनंदाची सुरुवात होते — जोडी शोधण्यासाठीही, आणि जीवनातील प्रत्येक नवीन आवश्यतेसाठीही.

नेहमीचे प्रश्न